Đợt kiểm tra giữa kỳ môn Ngữ văn lớp 11, tôi có 4 lớp, tổng cộng 128 bài luận nghị luận xã hội về chủ đề “sống trách nhiệm”. Mỗi bài dài khoảng 600 đến 800 chữ. Chấm theo cách cũ, mỗi bài tôi mất trung bình 7 phút để đọc, ghi nhận xét, cho điểm theo ba tiêu chí của trường. Nhân lên là gần 15 tiếng, chia đều mấy buổi tối sau giờ dạy. Năm nay tôi thử cách khác, và nhịp làm việc đổi hẳn.
Tối thứ Ba: thử với 10 bài trước
Tôi không dám đưa cả 128 bài vào ngay. Tối thứ Ba, sau khi soạn xong giáo án, tôi lấy 10 bài của lớp 11A3 ra làm mẫu. Mở ChatGPT, gõ một đoạn mô tả yêu cầu khá chi tiết, gọi là prompt trong giới hay dùng. Nội dung đại khái: đây là bài luận của học sinh lớp 11, đề bài như sau, thang điểm gồm bố cục 2 điểm, lập luận 4 điểm, dẫn chứng 2 điểm, diễn đạt 2 điểm; hãy đọc và chỉ ra ba lỗi lập luận nặng nhất, ba câu diễn đạt chưa rõ, và gợi ý một hướng sửa ngắn gọn. Tôi dán nguyên văn từng bài, mỗi lần một bài.
Kết quả lần đầu không đẹp như tôi tưởng. ChatGPT chỉ ra lỗi khá tốt, nhất là chỗ học sinh dùng từ nối sai và lặp ý. Nhưng nó nhận xét chung chung kiểu “bài viết có ý thức lập luận” mà không chỉ rõ chỗ nào. Tôi phải sửa prompt: yêu cầu trích nguyên câu học sinh viết rồi mới nhận xét, cấm dùng các từ khen ngợi chung chung. Từ lần thứ tư trở đi, kết quả dùng được. Tôi đo lại: mỗi bài mất khoảng 2 phút đọc nhận xét máy trả về, đối chiếu với bài gốc, rồi tự viết lời phê của mình. Nhanh hơn khoảng ba lần.
Một lỗi khiến tôi phải làm lại cả chồng bài
Hôm sau tôi hí hửng làm luôn 50 bài buổi sáng. Sai một chỗ đáng nhớ: tôi copy đề bài vào prompt nhưng quên nói rõ “không chấm điểm, chỉ nhận xét”. ChatGPT tự cho điểm từng bài, thang điểm nó dùng không khớp với thang của trường. Có bài nó cho 8.5 trong khi theo tiêu chí trường chỉ được 6.5. Tệ hơn, tôi dán nhầm một bài của học sinh này vào ô của học sinh khác do tên file na ná nhau. Phát hiện ra thì đã gần chục bài. Tôi phải xóa hết, làm lại từ đầu, mất thêm một buổi tối. Từ đó tôi đặt quy tắc: một bài một cửa sổ trò chuyện, dán cả họ tên và mã lớp lên đầu, luôn nói rõ “chỉ nhận xét, không cho điểm”.
Cách tôi chia việc cho máy và cho mình
Điều tôi học được sau gần một tuần dùng thật là phải chia rõ việc. Máy đọc nhanh, chỉ lỗi chính tả, chỉ câu tối nghĩa, gợi ý cách sắp xếp lại đoạn. Còn việc quyết định điểm số, nhận xét về thái độ học tập, lời động viên cho từng em, tôi giữ lại. Phụ huynh và học sinh quan tâm đến lời phê của giáo viên chứ không phải của máy, nên tôi không bao giờ dán nguyên văn nhận xét của ChatGPT vào bài. Tôi đọc, chắt lọc, viết lại theo cách của mình, ngắn hơn nhưng đúng người.
Một mẹo nữa là dùng tính năng tạo prompt mẫu. Tôi lưu sẵn một đoạn mô tả cố định gồm thang điểm, yêu cầu trích dẫn, giới hạn độ dài nhận xét. Mỗi lần chấm chỉ cần dán bài vào là xong, không phải gõ lại từ đầu. Thời gian chuẩn bị cho mỗi bài giảm từ khoảng một phút xuống còn vài giây.
Con số thật sau một tuần
Tính lại: chấm 128 bài theo cách cũ mất gần 15 tiếng. Cách mới, tôi mất khoảng 6 tiếng rưỡi, trong đó có 1 tiếng để đọc lại và sửa các bài máy nhận xét lệch. Tiết kiệm hơn 8 tiếng, tức gần hai buổi tối trọn vẹn. Tôi dùng thời gian đó để soạn bài mới và trả bài sớm hơn cho học sinh hai ngày. Các em có thêm thời gian sửa và nộp lại bản chỉnh sửa, điều trước đây tôi không kịp làm.
Chi phí thì đơn giản: tôi dùng bản miễn phí, thỉnh thoảng bị giới hạn số câu hỏi trong giờ cao điểm nên phải chờ. Bản trả phí khoảng 20 đô la một tháng, tương đương hơn 500 nghìn đồng, tôi chưa mua vì tần suất dùng chưa đến mức cần.
Chỗ chưa ổn và điều tôi vẫn giữ
Hạn chế lớn nhất là máy không hiểu học sinh. Có em viết dở nhưng tiến bộ rõ so với bài trước, máy không biết điều đó nên nhận xét vẫn nặng như bài đầu. Có em viết tốt nhưng lệch trọng tâm đề, máy lại khen bố cục. Những ca đó tôi phải tự đọc kỹ và tự viết. Ngoài ra, ChatGPT đôi lúc bịa một câu trích dẫn không có trong bài, hoặc gán lỗi cho câu mà học sinh viết đúng. Tôi luôn kiểm tra lại từng nhận xét trước khi ghi vào sổ điểm.
Nói cho cùng, công cụ này giống một người trợ giảng đọc nhanh và chỉ lỗi bề mặt. Nó không thay tôi quyết định điểm, không thay tôi hiểu hoàn cảnh từng em. Nhưng nó gỡ được phần việc nặng nhất là đọc 128 bài trong vài ngày. Với một giáo viên dạy 4 lớp như tôi, khoảng thời gian tiết kiệm được là thật, và những buổi tối không còn phải thức đến một giờ sáng để chấm bài cũng là thật.
Câu hỏi thường gặp
Dùng ChatGPT chấm bài luận có sợ máy cho điểm sai không?
Nên yêu cầu ChatGPT chỉ nhận xét, không cho điểm. Tôi từng quên, máy cho 8.5 trong khi thang trường chỉ 6.5, phải làm lại gần chục bài. Điểm cuối cùng vẫn do giáo viên quyết.
Chấm 128 bài bằng ChatGPT mất bao lâu?
Cách cũ gần 15 tiếng, cách mới khoảng 6 tiếng rưỡi, trong đó 1 tiếng đọc lại và sửa. Tôi tiết kiệm hơn 8 tiếng, đủ để soạn bài mới và trả bài sớm hai ngày.
Có cần mua bản trả phí để chấm bài không?
Tôi dùng bản miễn phí, chỉ thỉnh thoảng bị giới hạn câu hỏi giờ cao điểm nên phải chờ. Bản trả phí khoảng 20 đô la một tháng, hơn 500 nghìn đồng, chưa cần thiết nếu tần suất dùng thấp.
