Thằng em họ tôi vừa lên Sài Gòn trọ học. Nó gọi điện kêu: một tháng ăn ngoài hết gần 3 triệu, ăn mãi cũng chán. Muốn tự nấu mà mở tủ lạnh ra không biết bắt đầu từ đâu. Tôi bảo nó thử nhờ ChatGPT lên thực đơn cả tuần. Ba ngày sau nó nhắn: đỡ hẳn, mà cũng có mấy chỗ phải tự sửa.
Nói rõ mình là ai, có gì trong bếp
Đừng hỏi kiểu “gợi ý thực đơn 7 ngày”. ChatGPT sẽ trả về danh sách na ná nhau, toàn món Tây, nguyên liệu không biết mua ở đâu. Nó phải mô tả đúng hoàn cảnh. Nó viết:
“Tôi là sinh viên ở trọ, có một bếp điện mini, một nồi chiên không dầu, một nồi cơm điện. Ngân sách 500.000 đồng cho cả tuần, đi chợ một lần. Tôi ăn được mọi món Việt, không dị ứng gì. Hãy lên thực đơn 7 ngày gồm bữa trưa và bữa tối, mỗi bữa 2 món, ghi rõ nguyên liệu và cách làm ngắn gọn.”
Kết quả khá ổn. Nó nhận được bảng 14 bữa, chia theo ngày, có món thịt kho trứng, canh rau ngót, cá rô phi chiên, đậu hũ sốt cà. ChatGPT còn gộp nguyên liệu thành danh sách đi chợ duy nhất, ghi theo nhóm thịt, rau, gia vị. Nó nói cái này tiết kiệm nhất, vì trước giờ đi chợ không có danh sách hay mua dư, về để hư.
Chỗ tôi phải sửa: định lượng và giá cả
Lần đầu nó làm theo đúng thực đơn, mua hết 620.000 đồng, vượt ngân sách 120.000. Lý do: ChatGPT ghi “500g thịt ba chỉ” cho món thịt kho, mà món đó nấu cho 4 người. Trong khi nó chỉ ăn một mình, phần còn lại bỏ tủ lạnh hôm sau hâm lại thì được, nhưng nấu xong ăn không hết cũng ngán.
Tôi bảo nó sửa câu lệnh, thêm “chia khẩu phần cho một người ăn, mỗi món chỉ nấu đủ 1 đến 2 bữa, ghi rõ số gram và giá tiền ước tính theo giá chợ bình dân ở TP.HCM”. Lần này kết quả sát hơn: tổng đi chợ còn 480.000 đồng. Nó để dành 20.000 mua thêm trứng và hành lá. Tất nhiên con số 480.000 này là ước tính, vì giá rau ngoài chợ lên xuống theo ngày. Nhưng ít nhất nó biết mình đang tiêu đến đâu, thay vì mua theo cảm tính.
Một tuần nấu thật, và một lần thất bại
Ngày đầu tiên nó nấu món đậu hũ sốt cà chua. ChatGPT ghi “phi tỏi thơm rồi cho cà chua vào xào”. Nó làm đúng, nhưng không biết lửa nhỏ hay lớn, thế là cà chua cháy đen dưới đáy chảo. Nó nhắn hỏi tôi, tôi bảo lần sau hỏi thẳng ChatGPT: “Tôi mới nấu lần đầu, hướng dẫn chi tiết từng bước, nói rõ lửa lớn hay nhỏ, thời gian bao lâu”. Nó làm theo, mấy món sau đỡ hơn hẳn.
Cái thất bại rõ nhất là món cá rô phi chiên. ChatGPT bảo ướp cá với nghệ và chiên vàng đều hai mặt. Nó chiên xong, cá nát hết vì không biết phải để cá thật ráo nước trước khi chiên. Nó kể: “Em tưởng cứ cho vào chảo là được”. Tôi bảo đó không phải lỗi của ChatGPT, mà là lỗi của người hỏi chưa nói rõ mình mới tập nấu. Lần sau nó thêm câu “tôi chưa từng chiên cá bao giờ, hãy cảnh báo những lỗi người mới hay mắc”. Từ đó, mỗi công thức đều có thêm phần “lưu ý cho người mới”.
Mấy thứ ChatGPT làm tốt hơn tôi tưởng
Một chỗ hay: nó biết dùng lại đồ ăn thừa. Ví dụ hôm thứ Hai nấu thịt kho, hôm thứ Ba ChatGPT gợi ý lấy nước thịt kho đó để kho tiếp trứng hoặc đậu hũ, khỏi phải nấu nồi mới. Nó cũng nhắc mua một con gà, chia làm hai phần: ức để xào, đùi để nấu canh. Cách này giúp đi chợ một lần mà dùng được nhiều bữa, giảm số lần ra chợ từ 5 lần xuống còn 1 lần mỗi tuần.
Thời gian tiết kiệm được: nó nói trước đây mỗi tối mất 20 đến 30 phút đứng nghĩ “hôm nay ăn gì”, giờ chỉ mở thực đơn ra xem. Cả tuần nó tiết kiệm được khoảng 2 tiếng, cộng thêm 400.000 đồng so với ăn ngoài. Con số này là của riêng nó, tùy khẩu vị và giá chợ mỗi người sẽ khác.
Chỗ chưa ổn và cách xử lý
Hạn chế lớn nhất: ChatGPT không biết mùa nào có rau gì. Nó gợi ý món canh mồng tơi vào giữa mùa khô, ra chợ hỏi thì không có, phải đổi sang rau muống. Tương tự, có hôm nó bảo mua “cà chua bi” trong khi chợ gần nhà chỉ bán cà chua thường. Nên tôi khuyên nó thêm câu “chỉ dùng nguyên liệu dễ mua ở chợ Việt Nam, ưu tiên rau theo mùa”.
Một chỗ nữa: nếu bạn không nói rõ số người ăn, nó sẽ mặc định nấu cho 4 người. Điều này khiến thực đơn bị dư, tốn tiền. Nên câu lệnh đầu tiên luôn phải có số người và ngân sách.
Tôi từng nghĩ ChatGPT không cần thiết vì mình có thể tự lên thực đơn, nhưng thú thật tôi đã sai. Nó giống như một người bạn biết nấu ăn ngồi cạnh, miễn là mình chịu nói rõ hoàn cảnh. Nó không thay được cái chợ, không thay được cảm giác nếm thử, nhưng giúp bước đầu đỡ rối. Cái quan trọng là đừng hỏi chung chung, và đừng ngại sửa lại câu hỏi khi kết quả chưa đúng. Như thằng em tôi, sau một tuần nó đã tự tin nấu được 5 món, và quan trọng hơn, nó không còn ăn cơm hộp mỗi tối nữa.
Câu hỏi thường gặp
ChatGPT có thể lên thực đơn cho người mới nấu ăn với ngân sách 500.000 đồng một tuần không?
Có, nhưng bạn phải nói rõ số người ăn và ngân sách. Ví dụ, em tôi hỏi với 500.000 đồng cho một người, nó đưa thực đơn 480.000 đồng, còn dư 20.000 mua trứng. Nếu không nói, nó mặc định nấu cho 4 người, sẽ vượt ngân sách.
Làm sao để ChatGPT gợi ý món Việt dễ mua ở chợ?
Bạn thêm câu “chỉ dùng nguyên liệu dễ mua ở chợ Việt Nam, ưu tiên rau theo mùa”. Em tôi từng bị gợi ý canh mồng tơi giữa mùa khô, ra chợ không c��. Sau khi thêm câu đó, nó đổi sang rau muống, dễ mua hơn.
Tôi chưa từng nấu ăn, ChatGPT có hướng dẫn chi tiết không?
Có, nhưng bạn nên nói “tôi mới nấu lần đầu, hướng dẫn chi tiết từng bước, nói rõ lửa lớn hay nhỏ, thời gian bao lâu”. Em tôi từng làm cháy cà chua vì không biết lửa nhỏ. Sau khi thêm câu đó, các bước rõ ràng hơn, ít hỏng món.
Đọc thêm: Chấm 128 bài luận trong một tối nhờ ChatGPT
