Cần làm: một sinh viên ngồi trước bài giảng tiếng Nhật phát trực tiếp trên Zoom, cần hiểu nội dung vừa đủ để ghi chú và trả lời khi giảng viên gọi tên, trong lúc tai nghe vẫn đang phát bài giảng. Coi là xong khi có bản tiếng Việt đọc được ngay trên màn hình iPhone trong vòng vài giây sau mỗi câu giảng viên nói, sai nghĩa không quá mức khiến ghi chú lệch nội dung.
Bước 1: đo tốc độ với phụ đề trực tiếp của iPhone
Cách nhẹ nhất là bật Phụ đề trực tiếp trong Cài đặt Trợ năng rồi cho micro thu tiếng loa ngoài. Âm thanh tiếng Nhật vào micro, phụ đề tiếng Nhật hiện ra, nhưng máy chỉ chép chứ không dịch. Muốn ra tiếng Việt phải khoanh vùng chữ rồi bấm Dịch, mỗi lần một đoạn ngắn.
Đo thực tế: một câu giảng dài khoảng 12 giây mất 6 tới 9 giây để chép xong, cộng thêm 3 tới 5 giây để dịch thủ công, tổng gần 15 giây. Với bài giảng nói liên tục, người ghi chú bị tụt lại sau khoảng bốn tới năm câu, tức là mất gần một phút nội dung.
Câu lệnh đã gõ cho cách này, dán thẳng vào ô tìm kiếm của ứng dụng để nhắc mình thao tác nhanh hơn:
- Nhắc thao tác: “Bật phụ đề trực tiếp, chọn tiếng Nhật làm ngôn ngữ nguồn, tắt tiếng thông báo, giữ micro cách loa 30 cm”
Điểm yếu nằm ở chỗ phụ đề trực tiếp bám âm thanh phòng, nên tiếng quạt, tiếng gõ bàn phím, tiếng người khác nói trong nhà đều lọt vào. Chạy thử năm lần trong một buổi học 60 phút, ba lần phụ đề nhảy sang ký tự lạ hoặc bỏ trắng cả câu khi giảng viên chuyển sang từ chuyên ngành.
Bước 2: so hai cách dịch bằng ứng dụng dịch và bằng trợ lý có nhập văn bản dán
Cách thứ hai là dùng ứng dụng dịch có chế độ nghe, hoặc dùng trợ lý ảo với đoạn nhắc tự đặt. Điểm khác biệt lớn nhất là cách hai cho phép nhập cả đoạn văn bản tiếng Nhật đã chép được, kèm chỉ dẫn về văn phong, thay vì dịch từng câu rời rạc.
Đo trên cùng một đoạn 90 giây bài giảng về kinh tế, hai cách cho kết quả như sau:
- Cách A, ứng dụng dịch nghe trực tiếp: 14 câu ra tiếng Việt trong 90 giây, thời gian một lần chạy trung bình 2,1 giây cho mỗi câu; hai câu dịch sai thuật ngữ, một câu đảo nghĩa phủ định.
- Cách B, chép tay rồi dán vào trợ lý kèm đoạn nhắc: 9 câu ra tiếng Việt trong 90 giây, thời gian một lần chạy 7 tới 9 giây cho cả đoạn; không câu nào sai thuật ngữ, một câu dịch cứng nhưng đúng nghĩa.
- Cách B giữ được ngữ cảnh giữa các câu, nên câu phủ định và câu điều kiện không bị lật nghĩa, trong khi Cách A xử lý từng câu nên mất mạch.
Đoạn nhắc đã gõ cho Cách B, giữ nguyên văn khi dán vào ô nhập:
“Đây là lời giảng tiếng Nhật về kinh tế vĩ mô. Dịch sang tiếng Việt, giữ nguyên thuật ngữ chuyên ngành, không giải thích thêm, không thêm câu hỏi ở cuối. Nếu gặp từ tôi đánh dấu bằng dấu sao thì để nguyên tiếng Nhật kèm nghĩa trong ngoặc.”
Thời gian một lần chạy của Cách B dài hơn, đổi lại chép tay giúp nhớ nội dung, nên khi giảng viên hỏi lại thì trả lời được ngay. Tổng thời gian cho 90 giây bài giảng gồm cả chép và dán là khoảng 3 phút, gấp đôi Cách A, nhưng bản dịch dùng được luôn để ghi chú.
Bước 3: chỗ công cụ trả sai và cách kiểm lại
Sai rõ nhất đến từ các cặp phủ định và các từ đồng âm khác nghĩa trong tiếng Nhật. Một lần, giảng viên nói câu có nghĩa “chính sách này không làm giảm lạm phát”, máy trả về tiếng Việt thành “chính sách này làm giảm lạm phát”, tức là mất chữ phủ định ở cuối câu. Lỗi này khó thấy vì bản dịch vẫn trôi chảy, câu văn đọc rất tự nhiên, không có dấu hiệu bất thường.
Phát hiện ra bằng cách đối chiếu với từ khóa giảng viên viết trên slide. Slide ghi “lạm phát tăng”, trong khi bản dịch nói “lạm phát giảm”, hai thứ ngược nhau nên lộ ra ngay.
Cách kiểm lại: bật lại đoạn ghi âm của buổi học, nghe đúng câu đó, tách riêng phần đuôi câu để xem có phủ định hay không, rồi dán riêng phần đuôi đó vào trợ lý với yêu cầu dịch sát từng từ. Lần thử thứ hai cho ra đúng nghĩa phủ định. Từ đó, quy tắc là mọi câu có phủ định hoặc có số liệu đều phải nghe lại một lần trước khi ghi vào vở.
Một kiểu sai khác là tên riêng và tên tổ chức bị dịch thành từ thông thường. Tên một cơ quan bị máy hiểu thành cụm danh từ chung, khiến cả câu mất chủ ngữ. Cách chặn là đánh dấu sao trước các tên riêng trong đoạn nhắc, buộc trợ lý để nguyên tiếng Nhật.
Sau khi thêm dòng đó, số lỗi tên riêng trong ba buổi học tiếp theo giảm còn không đáng kể, trong khi trước đó mỗi buổi có hai tới ba chỗ.
Cách chép rồi dán kèm đoạn nhắc cho bản dịch dùng được ngay, nhưng tôi vẫn giữ phụ đề trực tiếp cho những đoạn chỉ cần nắm ý. Chọn cách nào tùy mục tiêu buổi học.
Câu hỏi thường gặp
Phụ đề trực tiếp trên iPhone có dịch tiếng Nhật sang tiếng Việt tự động không?
Không. Phụ đề trực tiếp chỉ chép lại lời nói thành văn bản, bạn phải tự chọn đoạn chữ và bấm Dịch. Tốc độ chậm hơn so với dùng ứng dụng dịch có chế độ nghe.
Làm sao để trợ lý ảo dịch đúng thuật ngữ chuyên ngành tiếng Nhật?
Bạn cần dán kèm đoạn nhắc yêu cầu giữ nguyên thuật ngữ, không giải thích thêm. Đánh dấu sao trước tên riêng để trợ lý để nguyên tiếng Nhật kèm nghĩa trong ngoặc.
Khi nào nên dùng phụ đề trực tiếp thay vì chép tay rồi dán?
Dùng phụ đề khi bạn chỉ cần nắm ý nhanh, không cần ghi chép chi tiết. Chép tay rồi dán phù hợp khi cần bản dịch chính xác để ghi chú hoặc trả lời câu hỏi của giảng viên.
Đọc thêm: Cách thử gợi ý soạn thư mời họp của Gmail trong 7 lần
