Giáo viên dạy toán dùng DeepSeek tạo bài tập phân bậc theo năng lực

Việc cần làm: từ một đề toán gốc trong sách giáo khoa, tạo ra ba mức bài tập về nhà (cơ bản, trung bình, nâng cao) để ba nhóm học lực trong lớp đều có việc vừa sức. Xong khi mỗi mức có ít nhất năm bài, đáp án kèm bước giải, và giáo viên kiểm lại được toàn bộ bằng tay trong khoảng mười lăm phút. Bài này ghi lại cách thử với DeepSeek, đối chiếu với cách làm thủ công, và chỉ ra chỗ công cụ trả sai.

Bước 1: Chốt đề gốc và viết câu lệnh đầu tiên

Đề gốc lấy từ bài phương trình bậc hai lớp 9, dạng tìm tham số để phương trình có hai nghiệm phân biệt. Câu lệnh gõ vào DeepSeek giữ nguyên như sau:

“Tôi là giáo viên toán lớp 9. Từ đề gốc sau, hãy tạo 3 mức bài tập về nhà: mức 1 nhận biết, mức 2 thông hiểu, mức 3 vận dụng cao. Mỗi mức 5 bài, ghi rõ đáp án và các bước giải ngắn. Đề gốc: Cho phương trình x^2 – 2mx + m^2 – m + 1 = 0. Tìm m để phương trình có hai nghiệm phân biệt thỏa mãn x1^2 + x2^2 = 3.”

Lần chạy đầu tiên mất khoảng 40 giây cho toàn bộ 15 bài kèm lời giải. Tổng cộng thử bốn lần, mỗi lần chỉnh một chỗ trong câu lệnh: lần hai thêm yêu cầu “không dùng kiến thức ngoài chương trình lớp 9”, lần ba thêm “ghi rõ mức độ vào đầu mỗi bài”, lần bốn yêu cầu “trình bày đáp án dạng bảng”. Bốn lần chạy cộng lại chưa tới bốn phút, nhanh hơn hẳn việc tự soạn.

Bước 2: Đối chiếu với cách soạn tay cùng bộ đề

Soạn tay 15 bài cùng đề gốc: khoảng 95 phút, tính cả thời gian tra lại sách để chắc mức độ.
DeepSeek lần chạy đầu: 40 giây, nhưng phải sửa ba bài ở mức 3 vì vượt chương trình.
Soạn tay có ưu điểm là mức độ khớp với bài giảng trên lớp, sai sót gần như bằng không.
DeepSeek cho nhiều biến thể nhanh, nhưng số bài phải sửa chiếm 3 trên 15, tức khoảng 20 phần trăm.

Con số đáng chú ý là ở khâu sửa, không phải khâu tạo. Thời gian tiết kiệm nằm ở phần nghĩ ra đề, còn phần kiểm tra chất lượng thì gần như không giảm.

Bước 3: Chỗ công cụ trả sai và cách phát hiện

Ở lần chạy thứ hai, DeepSeek đưa ra một bài mức 3 yêu cầu tìm m để phương trình có hai nghiệm thỏa mãn x1^3 + x2^3 đạt giá trị nhỏ nhất. Lời giải dùng công thức nghiệm rút gọn và m = 1, trong khi thử lại bằng định lý Viète cho ra m = 0,5 và giá trị nhỏ nhất khác. Lỗi nằm ở bước biến đổi dấu khi nhân hai vế với một biểu thức chứa m.

Cách phát hiện: thay m = 1 vào phương trình gốc rồi bấm máy tính, thấy tổng lập phương hai nghiệm không khớp với đáp án công cụ đưa ra. Cách kiểm lại: lấy từng bài ở mức 3, tự giải bằng Viète trong vở nháp, đối chiếu kết quả số. Ba trên mười lăm bài bị lỗi cùng một kiểu dấu, đều ở mức 3. Từ đó rút ra quy tắc là chỉ tin phần lời giải khi bước biến đổi cuối đã được kiểm bằng cách thay số.

Bước 4: Cách sửa câu lệnh để giảm lỗi sai

Sau lần phát hiện lỗi, câu lệnh được viết lại thành:

“Với mỗi bài mức 3, hãy trình bày lời giải theo từng bước, sau mỗi bước biến đổi hãy thay một giá trị m cụ thể để kiểm tra kết quả, và ghi rõ giá trị đã thay.”

Lần chạy thứ tư với câu lệnh này cho ra 15 bài, trong đó phần kiểm tra bằng cách thay số xuất hiện ở cả năm bài mức 3. Số bài sai giảm còn một, và bài sai đó là lỗi đánh máy ở đáp án chứ không phải lỗi lập luận. việc yêu cầu công cụ tự kiểm tra bằng số cụ thể có tác dụng rõ rệt, dù không loại bỏ hoàn toàn sai sót.

Một điểm nữa là DeepSeek có xu hướng viết lời giải dài hơn cần thiết cho học sinh lớp 9, nên cần thêm câu “lời giải không quá 5 dòng cho mỗi bài” để bản in vừa một trang A4.

Bước 5: Chốt quy trình dùng lại cho các tuần sau

Quy trình gọn lại thành bốn việc. Một, chọn đề gốc và xác định ba mức năng lực của lớp. Hai, chạy DeepSeek với câu lệnh đã bổ sung yêu cầu tự kiểm bằng số. Ba, tự giải lại toàn bộ mức 3 bằng Viète và thay số kiểm tra, dành khoảng mười lăm phút. Bốn, in và phát theo nhóm, kèm ghi chú nhóm nào làm mức nào.

Tổng thời gian cho một tuần bài tập khoảng 25 phút, so với gần hai tiếng nếu soạn tay. Phần tiết kiệm chủ yếu đến từ khâu nghĩ đề, còn khâu kiểm chất lượng vẫn phải do giáo viên làm. Cách dùng này phù hợp với giáo viên có nhiều lớp và cần phân bậc thường xuyên, miễn là giữ thói quen kiểm lại các bài mức cao trước khi phát cho học sinh.