Tối chủ nhật, chú T. (68 tuổi, quận Bình Thạnh) gọi cho tôi: “Có số 028 nói là nhân viên ngân hàng, bảo tài khoản bị khóa, phải đọc mã OTP để mở lại. Nghe có đúng không?”. Tôi bảo chú cúp máy. Rồi chỉ chú cách dùng Siri trên chiếc iPhone 11 để kiểm tra mấy cuộc gọi kiểu này mỗi khi lỡ bắt máy.
Bắt đầu bằng một câu hỏi tiếng Việt cho Siri
Chú T. không quen đọc tin nhắn cảnh báo ngân hàng. Chữ nhỏ, lại hay bị trôi. Tôi nói chú bấm giữ nút nguồn bên phải máy để gọi Siri, rồi nói nguyên câu: “Siri ơi, ngân hàng có bao giờ gọi điện đòi mã OTP không?”. Siri mở một đoạn văn bản trên web, không trả lời trực tiếp. Nhưng vậy cũng đủ. Đoạn văn nói rõ ngân hàng không bao giờ hỏi OTP qua điện thoại. Chú đọc chậm mất khoảng một phút. Xong chú bảo “vậy là rõ rồi”.
Điểm tôi muốn nói không nằm ở câu trả lời hoàn hảo của Siri. Cái được là chú có phản xạ dừng lại vài giây trước khi làm theo lời kẻ gọi đến. Trước đây chú sợ mất lòng người ta. Giờ chú biết mình có quyền cúp máy.
Thử chặn và báo cáo cuộc gọi trên iPhone
Sau khi cúp máy, tôi hướng dẫn chú mở phần Gần đây trong ứng dụng Điện thoại, bấm vào chữ “i” cạnh số vừa gọi, rồi chọn Chặn số này. Chú làm theo, hơi run tay vì ngón tay lớn, nhưng chỉ mất khoảng 20 giây. Chú hỏi: “Vậy lần sau nó gọi nữa, máy không kêu hả?”. Đúng vậy, số đó sẽ bị chặn, không đổ chuông nữa.
Chú còn tự bấm thêm mục Báo cáo cuộc gọi rác, nhưng lúc này máy không hiện mục đó trong menu con. Tôi kiểm tra lại thì ra tính năng này phụ thuộc nhà mạng, không phải máy nào cũng có. Chú hơi thất vọng, nói “vậy cũng được rồi”. Tôi ghi nhận đây là chỗ chưa ổn: không phải iPhone nào cũng có sẵn nút báo cáo. Đừng hứa với người lớn rằng làm một lần là xong hết.
Nhờ Siri đọc tin nhắn và cảnh báo khi có số lạ
Vài hôm sau, chú nhận tin nhắn từ đầu số lạ, nội dung na ná tin nhắn ngân hàng thật. Chú không mở được vì mắt kém. Chú bấm giữ nút nguồn, nói: “Siri ơi, đọc tin nhắn mới nhất cho tôi”. Siri đọc to được khoảng ba dòng thì dừng, vì tin nhắn có ký tự đặc biệt và số tài khoản. Chú phải nhờ tôi đọc nốt.
Việc này khiến chú hiểu thêm một điều: trợ lý chỉ hỗ trợ phần nào. Tin nhắn có số liệu dài thì nên nhờ người thân hoặc gọi tổng đài ngân hàng in trên thẻ. Chú lưu sẵn số tổng đài của ngân hàng vào danh bạ với tên “Ngan hang that, goi khi can”, chỉ mất 30 giây. Từ đó chú chủ động gọi lại kiểm tra trước khi tin lời ai.
Một lần suýt mất tiền vì nghe quá nhanh
Tuần rồi, chú kể lại: có cuộc gọi tự xưng là ngân hàng, đầu số hiện trên màn hình trùng với tổng đài thật. Chú mừng vì tưởng đúng, suýt đọc mã OTP. Nhưng chú chợt nhớ câu Siri trả lời hôm trước, nên cúp máy, gọi lại số tổng đài đã lưu. Nhân viên thật xác nhận không có ai gọi từ ngân hàng cho chú. Chú nói: “Suýt nữa thì mất tiền, may mà mình nhớ ra”.
Tôi hỏi chú giờ có tin Siri tuyệt đối không. Chú cười: “Tin một nửa thôi, còn lại tin người thật”. Đây là giới hạn rõ ràng: trợ lý giọng nói không thay thế được xác minh qua kênh chính thức. Có cuộc gọi giả mạo hiện đúng số tổng đài, và Siri không phân biệt được giúp chú. Chỉ có thói quen cúp máy rồi tự gọi lại mới cứu được.
Mấy điều tôi rút ra sau vài ngày hướng dẫn
- Dạy người lớn một câu hỏi duy nhất cho Siri, đừng dạy cả chục câu, họ sẽ quên.
- Thao tác chặn số nên làm chung lần đầu, không nên nói qua điện thoại vì họ dễ bấm sai.
- Tính năng báo cáo cuộc gọi rác có thể không có trên máy, cần kiểm tra trước khi hướng dẫn.
- Luôn lưu số tổng đài ngân hàng vào danh bạ, tốn 30 giây nhưng đáng giá.
- Đừng hứa trợ lý sẽ đọc hết tin nhắn dài, vì nó thường dừng giữa chừng.
Chi phí gần như bằng không, chỉ mất khoảng một giờ đồng hồ hướng dẫn trong hai buổi tối. Đổi lại chú T. biết cúp máy đúng lúc, biết gọi lại kênh chính thức, và biết hỏi Siri trước khi làm theo người lạ. Với người lớn tuổi, giá trị nằm ở phản xạ chậm lại vài giây, chứ không nằm ở việc trợ lý trả lời hay đến đâu.
Câu hỏi thường gặp
Ngân hàng có bao giờ gọi điện đòi mã OTP không?
Không. Trong bài, đoạn văn Siri mở ra nói rõ ngân hàng không bao giờ hỏi OTP qua điện thoại. Vì vậy khi có số 028 tự xưng nhân viên ngân hàng bảo tài khoản bị khóa và đòi đọc mã OTP, chú T. đã được hướng dẫn cúp máy ngay.
Làm sao chặn số điện thoại lạ gọi đến trên iPhone?
Mở phần Gần đây trong ứng dụng Điện thoại, bấm vào chữ “i” cạnh số vừa gọi, rồi chọn Chặn số này. Chú T. làm thao tác này chỉ mất khoảng 20 giây, sau đó số đó sẽ bị chặn và không đổ chuông nữa.
Vì sao Siri đọc tin nhắn dài lại dừng giữa chừng?
Vì tin nhắn có ký tự đặc biệt và số tài khoản, Siri chỉ đọc to được khoảng ba dòng rồi dừng. Trong trường hợp này, chú T. phải nhờ người thân đọc nốt, và bài cũng lưu ý nên gọi tổng đài ngân hàng in trên thẻ khi tin nhắn có số liệu dài.
