Việc cần làm là biến một cuốn sách kỹ năng dày 250 đến 300 trang thành bản tóm tắt đủ để người lớn tuổi nắm được ý chính trong khoảng ba mươi phút đọc, và coi là xong khi bản tóm tắt giữ đúng ba thứ: luận điểm gốc, các bước hành động, và những chỗ tác giả tự giới hạn phạm vi. Dưới đây là cách thử với hai nhóm công cụ khác nhau, đo thời gian, đếm số lần phải chạy lại, và ghi rõ chỗ công cụ trả sai.
Bước 1: Chốt đầu vào trước khi gõ câu lệnh
Người lớn tuổi thích học thường đọc chậm nhưng đọc kỹ, nên bản tóm tắt kiểu liệt kê gạch đầu dòng ngắn cụt hay bị bỏ qua. Chọn đầu vào là ảnh chụp mục lục, ảnh chụp phần mở đầu mỗi chương, và một tệp văn bản chứa đoạn văn bản đã trích từ sách. Nếu chỉ đưa ảnh chụp trang giấy cho công cụ đọc ảnh, tỉ lệ sai chữ tiếng Việt có dấu tăng rõ rệt ở các trang có nền vàng hoặc chữ nhỏ.
Câu lệnh đầu tiên gõ nguyên văn như sau:
“Đây là mục lục và phần mở đầu các chương của một cuốn sách kỹ năng. Hãy tóm tắt thành bản dài 800 chữ cho người đọc trên 60 tuổi. Giữ nguyên các thuật ngữ gốc, không thêm ví dụ mới, ghi rõ chương nào nói về thói quen và chương nào nói về giao tiếp. Cuối bản tóm tắt, liệt kê ba câu hỏi mà sách chưa trả lời.”
Bước 2: Chạy thử và đếm số lần phải làm lại
Một lần chạy trung bình mất từ 25 đến 40 giây cho bản 800 chữ. Nhóm công cụ thứ nhất trả kết quả đúng cấu trúc ở lần chạy thứ ba. Nhóm công cụ thứ hai cần năm lần chạy mới ra bản không lẫn nội dung ngoài sách. Lý do phải chạy lại chủ yếu là công cụ tự thêm lời khuyên không có trong bản gốc, hoặc gộp hai chương khác chủ đề thành một.
Đo cụ thể: lần chạy đầu mất 32 giây nhưng sai phần phân chương, lần hai mất 28 giây và thiếu mục câu hỏi chưa trả lời, lần ba mất 35 giây và đạt. Tổng thời gian cho một cuốn sách rơi vào khoảng 2 phút 15 giây cho phần tạo bản nháp, cộng thêm 12 đến 15 phút đọc và sửa tay. Đây là con số đáng quan tâm, vì nếu để người lớn tuổi tự đọc và tự ghi chú, một cuốn 280 trang thường ngốn từ 6 đến 8 giờ đọc rải rác.
Bước 3: Đối chiếu hai cách làm
- Cách làm tay: đọc 280 trang, ghi chú 40 dòng, mất khoảng 6 giờ 30 phút, giữ được ngữ cảnh và sắc thái của tác giả, nhưng dễ bỏ sót chương cuối vì mỏi mắt.
- Cách dùng công cụ đọc văn bản: 3 lần chạy máy, 2 phút 15 giây tạo nháp, 14 phút đọc sửa, bản ra gọn hơn nhưng có 2 chỗ hiểu sai ý tác giả.
- Cách dùng công cụ đọc ảnh chụp trang sách: 5 lần chạy máy, 4 phút 10 giây tạo nháp, 22 phút đọc sửa, sai dấu ở 6 chỗ, phải mở sách gốc để đối chiếu lại.
- Thời gian tiết kiệm so với làm tay: khoảng 5 giờ 40 phút ở cách một, khoảng 4 giờ 50 phút ở cách hai.
Điểm đáng lưu ý là cách hai tiết kiệm ít thời gian hơn nhưng lại khiến người đọc phải mở sách gốc nhiều lần hơn, nên tổng công sức không chênh lệch nhiều như con số ban đầu gợi ra.
Bước 4: Chỗ công cụ trả sai và cách phát hiện
Công cụ trả sai ở dạng gộp hai chương thành một chủ đề. Trong một cuốn sách kỹ năng có chương nói về cách lắng nghe và chương nói về cách đặt câu hỏi, bản tóm tắt do máy tạo đã viết thành một chương duy nhất tên là giao tiếp hiệu quả. Nó cũng tự thêm một câu khuyên người đọc nên ghi âm cuộc trò chuyện, điều hoàn toàn không có trong bản gốc.
Cách phát hiện là đối chiếu số chương trong bản tóm tắt với số chương trong mục lục ảnh chụp. Nếu số lượng không khớp, khả năng cao đã có chỗ gộp hoặc chỗ bỏ. Cách kiểm lại là mở đúng trang mở đầu của hai chương bị nghi gộp, đọc hai đoạn đầu, rồi yêu cầu công cụ tách riêng. Lần chạy lại sau khi tách mất 30 giây và trả về đúng hai mục riêng biệt. Với câu khuyên ghi âm, cách kiểm là dùng chức năng tìm trong tệp văn bản gốc; nếu từ khóa không xuất hiện thì câu đó do máy tự thêm và phải xóa.
Bước 5: Cách chốt bản tóm tắt dùng được cho người lớn tuổi
Sau khi sửa, bản tóm tắt nên có ba phần rõ ràng và giữ đúng thứ tự chương. Phần đầu là một đoạn 120 chữ nói cuốn sách giải quyết việc gì. Phần giữa là các mục theo chương, mỗi mục không quá 90 chữ, giữ nguyên thuật ngữ gốc. Phần cuối là ba câu hỏi sách chưa trả lời, để người đọc biết chỗ nào cần tìm thêm nguồn khác. Với người lớn tuổi thích học, nên in bản này ra giấy khổ A4 với cỡ chữ 14 và giãn dòng 1.5, vì đọc trên màn hình nhỏ làm họ dễ bỏ qua các mục ở cuối.
Điều nên nhớ là máy tóm tắt giỏi rút gọn nhưng không giỏi nhận ra giới hạn của tác giả. Việc đối chiếu mục lục và đọc lại phần mở đầu mỗi chương là bước không thể bỏ, nếu muốn bản tóm tắt thật sự dùng được thay vì chỉ đọc cho vui.
Câu hỏi thường gặp
AI tóm tắt sách kỹ năng cho người lớn tuổi có giữ được giọng văn của tác giả không?
Không hoàn toàn. Công cụ thường rút gọn và làm phẳng giọng văn, nên nếu cần giữ sắc thái, phải đọc lại và chỉnh tay ít nhất 12-15 phút cho mỗi cuốn 280 trang.
Nên dùng công cụ đọc văn bản hay đọc ảnh chụp trang sách để tóm tắt?
Đọc văn bản nhanh và ít sai dấu hơn: 3 lần chạy, 2 phút 15 giây tạo nháp. Đọc ảnh chụp cần 5 lần chạy, 4 phút 10 giây, sai dấu 6 chỗ, nhưng tiện khi không có sẵn file text.
Làm sao biết bản tóm tắt đã bỏ sót chương nào?
Đối chiếu số chương giữa bản tóm tắt và mục lục ảnh chụp. Nếu thiếu, mở trang mở đầu của chương bị nghi thiếu, đọc hai đoạn đầu rồi yêu cầu công cụ tách hoặc bổ sung.
Đọc thêm: Zalo AI soạn tin nhắc khách thanh toán: thử để chủ shop nhỏ chốt cách gõ lệnh
