Việc cần làm là dựng một kế hoạch học tiếng Anh 8 tuần cho sinh viên vừa học vừa làm thêm, mỗi ngày chỉ có 45 phút rưỡi rời rạc, và chỉ được coi là xong khi kế hoạch đặt được mốc kiểm tra theo tuần, phân bổ đủ bốn kỹ năng, và chịu được một lần chạy thử trên lịch thật của một sinh viên. Bài này ghi lại việc thử DeepSeek làm đúng việc đó, kèm cách đối chiếu với một công cụ khác và với cách lập tay.
Đặt bài toán cho DeepSeek bằng một câu lệnh có ràng buộc
Câu lệnh đầu tiên được gõ nguyên văn như sau:
“Tôi là sinh viên năm 2, đi làm thêm 4 buổi tối mỗi tuần từ 18h đến 22h, cuối tuần rảnh. Mục tiêu sau 8 tuần là đọc hiểu tài liệu chuyên ngành và nghe hiểu hội thoại chậm. Mỗi ngày tôi chỉ có 45 phút, chia được thành 2 đến 3 đoạn. Hãy lập kế hoạch học tiếng Anh theo tuần, mỗi tuần có một mốc kiểm tra đo được, và nói rõ học gì trong 45 phút đó.”
Lần chạy đầu mất khoảng 38 giây và trả về một bảng 8 tuần. Bảng có cấu trúc rõ, nhưng tuần nào cũng nhồi bốn kỹ năng vào 45 phút, riêng phần nói chiếm 15 phút mỗi ngày trong khi người học không có ai bắt chuyện. Dấu hiệu phải sửa đề bài chứ không phải sửa công cụ. Lần hai, câu lệnh được thêm ràng buộc: “Không có bạn học cùng, phần nói phải là tự nói một mình và ghi âm lại. Ưu tiên đọc và nghe, mỗi ngày chỉ một kỹ năng chính.” Lần chạy này mất khoảng 44 giây và cho ra bảng gọn hơn, mỗi ngày một kỹ năng chính, có ngày ôn lại.
Đối chiếu ba cách làm trên cùng một mục tiêu 8 tuần
Ba cách được chạy song song với cùng đầu vào là lịch của một sinh viên làm thêm 4 tối mỗi tuần. Kết quả đo được như sau:
- Cách lập tay (tự chia lịch trên giấy): 25 phút để ra khung tuần, nhưng phải sửa 3 lần vì quên ngày nghỉ, tổng thời gian thực tế khoảng 55 phút.
- Cách dùng DeepSeek với câu lệnh có ràng buộc: 2 lần chạy, tổng khoảng 82 giây, ra bảng 8 tuần dùng được ngay, chỉ phải sửa 1 chỗ là phần nói.
- Cách dùng một trợ lý AI phổ thông khác với cùng câu lệnh: 1 lần chạy khoảng 20 giây, ra bảng 8 tuần nhưng không có mốc kiểm tra đo được, phải hỏi thêm 2 lần nữa mới bổ sung được mốc.
Điểm đáng chú ý là DeepSeek giữ được ràng buộc “mỗi ngày một kỹ năng chính” xuyên suốt 8 tuần, còn trợ lý kia có xu hướng gộp kỹ năng ở tuần 5 và tuần 6. Về thời gian, chênh lệch giữa các công cụ không lớn bằng chênh lệch giữa có ràng buộc và không có ràng buộc trong câu lệnh.
Chỗ DeepSeek trả sai và cách phát hiện
Ở lần chạy thứ hai, bảng kế hoạch ghi tuần 4 có mốc kiểm tra là “nghe hiểu 10 phút hội thoại tốc độ chậm, trả lời đúng 8 trên 10 câu hỏi”. Vấn đề nằm ở chỗ không có nguồn hội thoại nào được nêu, và câu hỏi kiểm tra cũng không có. Nói cách khác, mốc đo được nhưng không có vật liệu để đo. Lỗi này lộ ra khi đem bảng đối chiếu với lịch thật: tuần 4 rơi vào đúng đợt thi giữa kỳ, sinh viên không thể dành 10 phút liên tục cho một bài nghe mới.
Cách kiểm lại là chạy một câu lệnh phụ, nguyên văn: “Với mốc tuần 4, hãy nêu rõ nguồn tài liệu nghe cụ thể và cách tự chấm, biết rằng tuần đó người học thi giữa kỳ và chỉ có 20 phút mỗi ngày.” Câu trả lời lần này đổi mốc thành bài nghe 5 phút lặp lại hai lần trong ngày, tự chấm bằng cách ghi lại từ nghe được rồi so với phụ đề. Mốc này chịu được lịch thi. Mọi mốc kiểm tra do AI đặt ra đều phải hỏi ngược “lấy gì để đo và đo vào lúc nào”, nếu không thì kế hoạch đẹp nhưng rỗng.
Chạy thử kế hoạch trên một tuần thật
Kế hoạch sau khi sửa được chạy thử một tuần với thời gian ghi lại từng buổi. Kết quả: 6 trên 7 ngày hoàn thành buổi 45 phút, một ngày bị cắt còn 20 phút vì về muộn sau ca làm. Tổng thời gian học thực tế là 4 giờ 35 phút, so với mục tiêu 5 giờ 15 phút. Phần bị hụt nằm ở ngày có ca tối, đúng như dự đoán. Điều này cho thấy kế hoạch do AI lập cần một quy tắc dự phòng: ngày có ca tối chỉ đặt một việc nhỏ 20 phút, và việc đó phải là ôn lại chứ không phải học mới. Quy tắc này được thêm vào câu lệnh gốc và lần chạy sau đã tự phân bổ đúng.
Bộ câu lệnh tối thiểu để dùng lại cho sinh viên khác
Sau vài lần đối chiếu, phần dùng lại được gói thành ba câu lệnh ngắn, mỗi câu một việc. Câu một là câu lệnh gốc đã nêu ở trên, kèm ràng buộc về ngày có ca làm. Câu hai là câu hỏi ngược về vật liệu đo cho từng mốc. Câu ba là câu lệnh kiểm tra chéo, nguyên văn: “Đọc lại kế hoạch 8 tuần và chỉ ra ba chỗ dễ vỡ nhất nếu người học nghỉ hai ngày liên tiếp, đề xuất cách bù.” Câu lệnh thứ ba mất khoảng 30 giây và thường chỉ ra đúng chỗ dồn bài vào cuối tuần.
Với người vừa học vừa làm, giá trị của DeepSeek nằm ở chỗ nó chịu được ràng buộc thời gian rời rạc và giữ mạch 8 tuần, miễn là người dùng chịu hỏi ngược về vật liệu đo và chịu chạy thử một tuần trước khi tin. Kế hoạch chỉ đáng giữ khi nó sống được qua một ngày về muộn.
Đọc thêm: AI lập kế hoạch du lịch tiết kiệm cho nhóm sinh viên: thử hai công cụ, một lần sai
