Việc cần làm là tạo một truyện thiếu nhi khoảng 800 chữ, có nhân vật, có bài học, kèm mô tả tranh cho từng trang, rồi xem Claude đưa bản nháp tới đâu mà người viết chỉ phải sửa câu chữ. Đạt hay không tính bằng chỗ bản trả về còn phải viết lại bao nhiêu dòng và mất bao nhiêu phút. Bài này ghi lại phép thử với số đo cụ thể, để người đang tập viết cho trẻ em biết nên trông đợi gì và phải tự tay làm phần nào.
Thử chạy câu lệnh đầu tiên trên Claude
Lần chạy thứ nhất nhằm xem Claude có tự dựng được cấu trúc truyện cho lứa tuổi 6 đến 9 hay không. Câu lệnh vì thế được viết đủ chi tiết về đối tượng đọc, độ dài, cách ngắt trang và cách ghi chú tranh.
Đoạn nhắc gõ nguyên văn: “Bạn là biên tập viên truyện thiếu nhi Việt Nam. Viết một truyện ngắn 800 chữ cho trẻ 6 đến 9 tuổi, nhân vật là một con mèo mướp tên Mun sống ở một làng ven sông. Truyện chia thành 8 trang, mỗi trang khoảng 100 chữ. Sau mỗi trang, ghi một dòng mô tả tranh minh họa bằng tiếng Việt, ghi rõ bối cảnh, hành động nhân vật, màu chủ đạo và một chi tiết gây cười. Cuối truyện có một bài học ngắn gọn không giảng đạo.”
Mất khoảng 40 giây. Trả về đủ 8 trang kèm 8 dòng mô tả tranh. Câu chữ ở mức dùng được. Nhưng mô tả tranh lặp cùng một khuôn: nhân vật đứng giữa khung hình, phía sau là sông, ánh sáng vàng. Vậy là phải viết lại phần tranh bằng tay hoặc bằng một lượt nhắc thứ hai.
Đối chiếu cách viết tay và cách chạy qua hai lượt
Để biết Claude tiết kiệm được gì, phép thử đặt cạnh nhau hai cách làm cùng một truyện 8 trang: tự viết tay hoàn toàn, và chạy Claude hai lượt, lượt đầu lấy truyện, lượt sau lấy mô tả tranh.
- Tự viết tay: khoảng 4 giờ 30 phút cho 800 chữ và 8 dòng mô tả tranh, tính cả thời gian nghĩ cốt truyện.
- Claude lượt một: 40 giây, ra truyện và mô tả tranh nhưng mô tả trùng khuôn, phải sửa 8 trên 8 dòng.
- Claude lượt hai, nhắc riêng cho phần tranh: 35 giây, ra 8 mô tả khác nhau, sửa còn 3 dòng.
- Tổng thời gian làm bằng Claude tính cả đọc và sửa: khoảng 70 phút, chưa tới một phần ba thời gian viết tay.
Con số đáng chú ý không nằm ở chỗ nhanh hơn. Chỗ đáng chú ý là công đoạn tốn thời gian nhất khi viết tay: dựng khung 8 trang và nghĩ tình huống cho từng trang. Claude làm phần đó trong chưa đầy một phút. Phần đòi giọng kể và chi tiết Việt Nam vẫn rơi vào tay người viết.
Chỗ Claude trả sai và cách phát hiện
Lần chạy thứ ba rút gọn câu lệnh để thử xem Claude có tự giữ được mạch truyện không: “Viết tiếp trang 5 đến trang 8 của truyện mèo Mun, giữ nguyên nhân vật phụ là con cò trắng, mỗi trang 100 chữ.” Kết quả khiến phải dừng lại kiểm tra.
Claude gọi con cò trắng đã xuất hiện ở trang 2 thành “cô cò trắng mới đến làng”. Tức là tự tạo một nhân vật mới trùng tên và trùng ngoại hình với nhân vật cũ. Truyện thành ra có hai con cò. Cách phát hiện rất đơn giản: đọc lại toàn bộ 8 trang liền mạch và gạch chân mọi lần một nhân vật xuất hiện. Ở đây số lần nhân vật cò được giới thiệu là 2, trong khi chỉ nên là 1.
Cách kiểm lại là đưa nguyên văn hai đoạn mâu thuẫn vào lượt nhắc mới và yêu cầu Claude chỉ ra chỗ lệch, rồi tự chọn cách sửa. Lượt này mất 25 giây và trả về đúng một câu: trang 5 phải đổi thành “con cò trắng vẫn đứng ở bờ sông từ hôm trước”. Nguyên tắc rút ra: mỗi lượt nhắc viết tiếp đều phải dán kèm danh sách nhân vật đã có và trạng thái của họ ở cuối trang trước. Không dán thì Claude sẽ tự sinh nhân vật song trùng.
Mô tả tranh và giới hạn của công cụ sinh ảnh
Phần tranh cho thấy giới hạn rõ hơn cả. Claude viết mô tả rất tốt. Nhưng khi đưa mô tả đó sang một công cụ sinh ảnh để thử, kết quả lệch khỏi bối cảnh Việt Nam: ngôi nhà có mái ngói kiểu châu Âu, con mèo mướp bị vẽ thành mèo Ba Tư lông xù, cảnh chợ ven sông không có chiếc thuyền nào.
Phép thử đặt hai cách làm phần tranh cạnh nhau trên cùng một trang:
- Mô tả do Claude viết, đưa thẳng sang công cụ sinh ảnh: 4 trên 8 ảnh phải bỏ vì sai bối cảnh.
- Mô tả do Claude viết, người viết chèn thêm từ khóa địa phương (mái ngói âm dương, thuyền gỗ, chợ nổi) rồi mới sinh ảnh: 1 trên 8 ảnh phải bỏ.
- Thời gian chèn từ khóa cho 8 ảnh: khoảng 15 phút, đổi lại giảm được 3 ảnh hỏng.
Công cụ không hỏng ở chỗ viết mô tả. Nó hỏng ở chỗ thiếu vốn hình ảnh Việt Nam. Người viết phải bổ sung phần đó, và nên giữ một danh sách từ khóa địa phương dùng lại cho nhiều truyện khác nhau.
Quy trình năm bước để bản nháp đầu tiên dùng được
Từ các lần chạy trên, có thể lặp lại một quy trình gọn cho mọi truyện thiếu nhi, không riêng truyện mèo Mun.
- Bước một, viết tay nửa trang tóm tắt cốt truyện và danh sách nhân vật kèm ngoại hình, tính cách. Không đưa cho Claude viết phần này.
- Bước hai, đưa câu lệnh đầy đủ như lần chạy đầu, yêu cầu chia trang và ghi rõ số chữ mỗi trang.
- Bước ba, chạy riêng một lượt chỉ cho mô tả tranh, kèm yêu cầu mỗi dòng phải khác bối cảnh và khác hành động.
- Bước bốn, đọc liền mạch để bắt nhân vật song trùng và mâu thuẫn thời gian, sửa bằng một lượt nhắc ngắn có dán nguyên văn chỗ lệch.
- Bước năm, chèn từ khóa Việt Nam vào mô tả tranh trước khi sinh ảnh, rồi tự kiểm từng ảnh xem có đúng bối cảnh làng quê hay không.
Tôi giữ bước một cho mình vì đó là phần duy nhất Claude làm ra nghe giống truyện dịch hơn là truyện Việt. Có tóm tắt tay, tỉ lệ phải sửa câu chữ giảm còn khoảng 10 dòng trên 800 chữ, so với khoảng 30 dòng khi để Claude tự nghĩ cốt truyện từ đầu. Cần nói rõ một điều chưa chắc: con số 10 dòng đó mới đo trên một truyện, chưa đủ để coi là chuẩn cho mọi đề tài. Người mới tập viết nên tự chạy thử một truyện của mình rồi đếm số dòng phải sửa trước khi tin vào cách làm này.
Đọc thêm: Làm logo cho quán trà sữa nhỏ bằng Looka: cái được và cái phải tự làm
